Blog: Ontmaskering van het masker

MIGUEL KEERVELD

Als een wisi! Ik zou en moest het ervaren: reizen door Latijns Amerika in 2017. Ik besefte toen pas wat mij dwars zat en wilde er goed naar kijken. Een opgave? Ik weet het niet. Mocht het een opdracht zijn geweest, a ben hebi man… Ik koos ervoor een masker te maken. Nu ik weer naar dit zwartbruine en van klei gemaakte object kijk, ervaar ik alles opnieuw. Er gebeurde veel in mijn geest toentertijd. Het ontstond op een boerderij waar ik met een groep rare mensen was, helemaal in Pucallpa, een stad in Peru. Ik zou en moest iets doen dit jaar. Deelnemen aan een Artist In Residency programma bij Centro Selva, backpacken, en Ayahuasca – een soort rituele drank van de Inheemsen – drinken .

Het masker en wat het vertegenwoordigt is loodzwaar. Het maken ervan is een metafoor voor het herijken van mijn ego. Een absurd en schedelachtig klei gestalte, bewerkt met natuurpigmenten. Als ik erop klop, klinkt het hol. Het is ovaal, heeft een gezicht met veel diepte, en er zitten twee gaten in: een kleine en een grote. Die gaten stellen ogen voor. Omdat het van klei is gemaakt, schiet de aardbruine tint eruit, behalve die zwarte en grijze kleur. Mijn vingertoppen vertellen me dat het op sommige plaatsen grof is, en op andere plaatsen juist een beetje gaaf. Wanneer ik mijn tong naar mijn vingers breng, nadat ik het masker weer in mijn handen heb gehad, schuren zandkorrels in mijn mond. Daar moet ik aan wennen. Een wasem van zacht hout komt me tegemoet, zodra ik achter het masker duik. Het valt mij op: Ik ruik die koeienpoep niet die ik in de klei heb verwerkt. Langzaamaan raakte ik verliefd erop. Dit gaat mee naar huis voor mijn maskercollectie. Als ik het nu weer aanraak, worden mijn handen zwart. ‘Vieze handen’, zeggen mijn gedachten. Om mijn denken te onderbreken, herhaal ik luidop: ‘Zwarte handen! Wat! Die kleur is toch niet vies?’ Ik aarzel een beetje. ‘Jongen, wat heb je te verbergen dan? Wat dan…?’ Op het moment dat ik dit masker maakte, wist ik heel goed wàt mij scheelde. Nu speelt dat niet meer. Het was mijn ego. Ik wilde dringend weg van die Peruaanse boerderij. En vond helemaal niets goed genoeg. Die plek waar we moesten exposeren. Het was de smerigste plek ook: ik wilde niet dat mijn werk hier werd geëxposeerd. Zo ging het een paar keer door mijn hoofd. Een teleurstelling in mezelf, want zo wilde ik helemaal niet denken.

Je ging met je ego op reis, overtuigd dat je dat nodig had. Er kwam grote druk en je raakte teleurgesteld: je ego volgde zijn eigen pad. Wacht! Wat gebeurt nu met je: je ademhaling wordt sneller, en je voelt hoe je bijna in je broek plast. Komt diezelfde teleurstelling terug, of gaat je gevoel ergens dieper? Je bent van je woonplaats vertrokken om kunst te gaan maken met vreemde mensen. Centro Selva kondigde je aan als een geweldige kunstenaar, die een geweldig monument ging maken. Op het moment dat je aankwam, nauwelijks je spullen had weggezet, werd je al onder druk gezet. Collega-kunstenaars begonnen hun bewondering voor je werk uit te spreken dat nog niet eens bestond. Dit bracht je angst! Al die mensen hun verwachtingen; een schepje op je eigen innerlijke strijd. Zie je het weer voor je? Hoe je stilletjes weg wilde kruipen… Van jezelf moest je braaf zijn, want je had er heel veel tijd, energie en geld in gestopt. Bovendien, velen hadden die reis ondersteund. Dacht je niet teveel aan anderen? Je was zo bang dat je niet aan de verwachtingen van anderen zou voldoen. Dus kwam je van binnen in opstand. Je egofrustratie! Dus begon je aan het verbergen van gevoelens in dat masker.

Het masker kijkt je nu uitdagend aan. Het confronteert je nog steeds. Alsof je iets heb gedaan; of je juist iets niet durft. Er komen nieuwe associaties. Bijvoorbeeld van die “Quota Halloween Cook Out”. Daar ga je met een vriendin naar toe. Maar wil ik wel gaan, of is het alleen maar omdat ik een ander een genoegen wil doen? Zou het weer je ego zijn, dat om aandacht vraagt? Of is het iets dat dieper begraven in je is? In Peru, toen je bijna knettergek werd, wilde je helemaal niets van je eigen frustratie laten merken. En toch werd het gezien. Nu brand je van binnen door allerlei vragen en overtuigingen, die je eigenlijk probeert weg te drukken. Wat als die hele “Halloween Cook Out” niets voor jou is? Dan ga je zomaar uit huis. Je wil niet eens die mensen ontmoeten. Is toch geen evenement dat je helpt om je nog zwarter te voelen. Je weet zelf wat je vaak aan jezelf vraagt: ben ik wel zwart genoeg? Je vreest dat die cookout je niet genoeg zwart zal laten ervaren. Die hele naam klinkt zo wit. Dat Quotading brengt je terug naar Peru. Je moest jezelf steeds afvragen: ‘Wat als het mislukt?’ Het lastige was toen: om iets samen te doen met anderen. In je hoofd riep je dan: ‘Ma san skopu mi?‘ Nu merk je dat een beslissing nemen je een gevangen gevoel geeft. Zou het kunnen dat je nog worstelt met wie je bent: zwart en niet vies?

Nu ik terug in Suriname ben valt dat muntje: ‘Je ego is echt niet wie jij bent’. En je huidskleur maakt je niet per definitie een slachtoffer. In Peru worstelde ik; bang dat ik naar huis zou komen, zonder dat ik het kunstwerk “Aisa Aya” had gemaakt. Mijn ego vond rust bij het maken van de voor mij bijzondere masker, die ik nu vasthoud. Ik gaf me eraan over en het lukte mij om me open te stellen en te leren van Centro Selva. “Aisa Aya” staat ergens in Pucallpa; wel een beetje anders dan het oorspronkelijk idee. Net als de mensen die eraan werkte, ben ik er erg trots op. Zie je wel dat je gelijk had om eruit te gaan, en jezelf wat uit te dagen. Ik beschouw het masker nu als mijn trots om zwart te zijn, terwijl ik me aankleed voor die cookout.

Deze blog is een van de resultaten van de Schrijftraining Leren Bloggen, gehouden in oktober 2017.