Mijn ogen zogen zich op donderdag 6 januari 2021 vast aan het scherm van mijn telefoon. Ik was door iemand getagd en belandde in een Live van de bekende politicus en entertainer Joel Martinus a.k.a Bordo. Ik gebruik het woord “bekend”, in plaats van, “beroemd”, omdat het moeilijk te weten is of hij wel geroemd (geprezen) wordt door het recordaantal van 12.000 mensen die zijn Live volgden. Feit is dat Bordo een zekere bekendheid geniet in de Surinaamse samenleving en vooral onder de jongeren. Duidelijk was te zien dat ook hooggeplaatsten in de samenleving aan het scherm gekluisterd waren, alhoewel het meer de jongeren waren die hem aanvuurden. Het fenomeen Bordo heeft mij behoorlijk aan het denken gezet over de interesse van jongeren in Suriname en hoe de invloed van zulke social media influencers op hen inwerkt. Bordo zelf ken ik redelijk goed. Een flamboyante figuur die vaak de grenzen van het toelaatbare durft op te zoeken en daarmee vaak zeer veel opzien baart. Vele van zijn uitspraken zijn verworden tot straattaal die onder de Surinaamse jeugd gebezigd wordt. Ik gebruik in dit essay Bordo als voorbeeld, niet alleen omdat hij momenteel de bekendste live influencer is, maar ook vanwege zijn geaardheid en zijn invloed op vooral kansarme jongeren. Bordo als rolmodel zou interessant zijn indien hij zich op opvoedende wijze tot die groep jongeren zou willen richten.
Mijn persoonlijke sociale media ervaring
Ik ben elke dag op WhatsApp en facebook. Vanwege het algoritme dat Facebook gebruikt is dit essay beperkt tot dat deel aan informatie die ik op mijn beeldscherm krijg. Deze informatie en mijn persoonlijke ervaringen zijn de basis voor dit stuk. Facebook heeft tal van instrumenten om te communiceren en eenieder is vrij om hiervan gebruik te maken. Persoonlijk maak ik meer gebruik van mijn persoonlijke pagina via “What’s on your mind,” om mijn gedachten te delen. Vaak schrijf ik ludieke stukken, maar soms ook stukken met een bepaalde wetenschappelijke diepgang en vaak plaats ik ook foto’s. Foto’s halen altijd meer likes. De reden is simpel: eenieder beoordeelt heel snel een foto. Gaat het echter om sociaal-maatschappelijke vraagstukken met diepgang, dan is het aantal likes al véél minder en is de interessegroep ook anders. De lengte van het bericht en het onderwerp zijn ook bepalend voor het aantal likes. De ervaring is hoe langer het stuk, hoe minder likes. In het verleden heb ik vaker interessante verhalen geplaatst die nog net de honderd likes konden halen. Komt nog erbij kijken dat ik geen onbekende in de samenleving ben en voorts ook voor Surinaamse begrippen een hoge opleiding heb. Ik ben geneigd te denken dat mensen met een hoge opleiding en kennis meer volgers en likes zouden verwerven. Niets is minder waar. Aan Lives waaraan ik heb mogen participeren en waar degelijk ontwikkelde personen een onderwerp behandelen, merkte ik dat de kijkcijfers zeer teleurstellend waren; in de meeste gevallen niet eens de honderd haalden. Dit is zeker iets om erover na te denken gezien het ontwikkelingsniveau van onze bevolking en de economische situatie waarin wij verkeren.
Beïnvloeding in het algemeen
Nee, treuren doen wij niet bij zulke constateringen. Wat is de oorzaak? Waarom haalt Bordo 12000 kijkers maar vele goed ontwikkelde Surinamers haast geen honderd? Het antwoord hangt mijn inziens af van tal van factoren die te maken hebben met het beïnvloeden van publiek. Ik behandel vanuit mijn visie en ervaring vier factoren.
- Wie is vaker op sociale media?
- Wie is de presentator?
- Wat is het onderwerp?
- Hoe komt hij over?
Wie is vaker op sociale media?
Het is duidelijk dat jongeren het meest op sociale media bezig zijn. Cijfers laten zien dat: 94,6% van de jongeren tussen 12 en 18 jaar zitten op sociale media en van de jongeren tussen 18 en 21 jaar is dat 98,8%. Jongeren hebben behoefte aan snelle en pakkende informatie. Voorts zijn velen sensatiebelust. Een sensationele inhoud spreekt hen eerder aan dan materie die hen diepgaande kennis verschaft. De ervaring leert ook dat ze sociale media als ontspanning zien, dus ingewikkelde zaken zijn bij deze uit den boze.
Wie is de presentator?
Het gezicht van de presentator is heel belangrijk. In Suriname is het zelfs zo dat de persoon omstreden mag zijn en toch aandacht trekt. Om de aandacht te trekken is het altijd beter te werken met een bekende presentator. Bekende mensen zijn mensen die met de tijd iets bijzonders in de samenleving zijn gaan betekenen en als zodanig aandacht op zichzelf vestigen. Niet zelden worden bekende gezichten gebruikt om invloed uit te oefenen op het publiek. In de commercie maakt men veel gebruik van bekende persoonlijkheden. Vooral in het buitenland verdienen influencers miljoenen met reclame. In mijn jongere jaren leerde ik over filmster Victoria Principal die 18 miljoen USD verdiende, alleen maar door reclame te maken voor een shampoo. Vele bedrijven zouden een influencer als Bordo graag willen gebruiken voor reclame, maar doen dat niet omdat Bordo bij de samenleving geldt als een omstreden figuur. De wereld van commercie probeert haar blazoen zo schoon mogelijk te houden omdat men beseft dat men een opvoedende taak heeft.
Wat is het onderwerp?
– Hoe actueler het onderwerp hoe beter. Heet op het bord lag recentelijk het geval van de journalist Pinas die door lijfwachten van de Vice President was mishandeld. Al gauw werd dit overschaduwd door de verboden feesten van Bordo en anderen. Het actuele van het onderwerp is niet alleen de issue, maar ook hoe de samenleving het kan bevatten. Een oud onderwerp zal gauw bedolven worden door een onderwerp dat nieuw is.
– Geeft het onderwerp comfort. Een ander aspect van het onderwerp is het comfort dat het geeft of angst die het inboezemt. Aan het begin van de Covid-19 pandemie had het Covid journaal een heel grote kijkdichtheid. Met het verlopen van de tijd en de wetenschap dat Covid niet zo algemeen bedreigend is voor de samenleving, werden de kijkcijfers minder. Nu kijkt haast niemand meer naar het Covid journaal.
– Complexiteit van het onderwerp. Een complex onderwerp zal je gauw de aandacht van vooral de jongere kijkers doen kwijtraken. Op sociale media zoeken mensen en vooral jongeren naar gemakkelijk te verteren informatie met als doel ontspanning.
– Is het onderwerp controversieel? Mijn persoonlijke ervaring met Facebook is dat hoe controversiëler het onderwerp, hoe meer het aandacht geniet. Gewelddadige en hilarische inhoud wordt veel bekeken, door jongeren zowel volwassenen. Dat blijkt uit het aantal likes en shares en bij een Live uit het aantal views. Bordo bijvoorbeeld, behandelt vaak zeer conflicterende zaken in zijn Live’s. Zijn doel is altijd om op zijn manier antwoord te geven op maatschappelijke vraagstukken die de onderlagen van de samenleving bezighouden. Hij schroomt er niet voor om mensen op de korrel te nemen. Vooral zijn vermeende tegenstaanders moeten het daarbij ontgelden. In zijn Live van donderdag 6 januari 2022 was er een moment waarbij hij een andere influencer, Pet Gajadhin opbelde en vroeg of hij de VHP nog ondersteunde. Pet begon af te geven op de VHP niet wetende dat hij live was. Na een paar minuten gaf Bordo aan Pet door dat hij in een Live zat en door duizenden mensen werd gehoord. Door ouderen in de samenleving is er met gemengde gevoelens hierop gereageerd, maar onder de jongeren leefde er iets als: ‘Ay, a man kisi Pet!’ Iemand op die manier te kijk zetten moet zeker als verwerpelijk worden geacht, maar het feit dat duizenden jongeren hieraan goedkeuring geven, is wel stof om serieus over na te denken. Gaan wij onze jongeren zo opvoeden en leren om elkaar belachelijk te maken en privé zaken aan de grote klok te hangen? Met deze gedragingen haalt deze influencer toch meer kijkers dan anderen die beter opgeleid zijn en gebalanceerder over complexe vraagstukken kunnen praten.
Hoe komt de presentator over?
Ik zei het al dat de influencer in Suriname zo controversieel mogelijk moet overkomen. Hoe meer hij de grenzen van het toelaatbare opzoekt, hoe meer kijkers. Bordo heeft zelf aangegeven dat hij geen hoge scholing heeft genoten. Dat merken wij ook aan de wijze hoe hij zaken uitweidt. Hij is ook geen diplomaat die filters gebruikt om zijn mening kenbaar te maken. Je zou kunnen zeggen dat hij de dingen zegt zoals hij ze ervaart, dus een puur subjectieve beoordeling. De jongeren kijken meer naar het entertainersniveau van de presentator. Zegt hij dingen die ze kunnen bevatten en tot hun belevingswereld behoort? Bordo kent de belevingswereld van de jongeren heel goed, en speelt daarop in. Het gebruiken van stoere taal werkt op de lachspieren en maakt hem nóg populairder. Al gauw worden er T-shirts gedrukt met opschrift: “Ik zal mijn sorry niet vermorsen.” Dat laat al zien hoeveel invloed de influencer op zijn gehoor doet gelden, want de commercie speelt erop in.
Gevolgen voor onze jeugd
Wat zijn de gevolgen van zulke beïnvloeding voor de jeugd? Nog nooit in de geschiedenis van de mensheid is de jeugd zo onderhevig geweest aan de gevolgen van beïnvloeding dan in deze tijd. In de tijd van mond op mond informatie, boeken, kranten, radio en televisie, zorgden ouderen en deskundigen ervoor dat er gefilterd werd, zodat de jeugd voor die tijd opvoedende informatie kreeg afhankelijk van de stand van de maatschappij waarin zij opgroeiden. Met de intrede van het Internet en sociale media is er een vrij platform ontstaan om informatie te plaatsen. Zelfs krankzinnigen zijn op het internet en sociale media. De vele gevallen waarbij kinderen via Facebook gelokt zijn en vermoord en of verkracht door psychopaten spreken boekdelen. Facebook heeft dan wel de mogelijkheden van rapportage, maar te merken valt dat deze selectief worden toegepast. Het is ook niet duidelijk wat wel toelaatbaar is of niet. Feit is dat onze jongeren meer dan ooit blootgesteld zijn aan een zee van informatie welke soms zeer negatieve gevolgen kan hebben voor hun ontwikkeling. Het mag hard gezegd worden: de jongeren zijn eerder geneigd om negatief confronterende informatie tot zich te nemen dan opbouwende. Er is eerder belangstelling voor informatie van negatief ingestelde influencers dan voor opbouwende informatie. Zonder de populaire influencer te bespreken zeg ik dat boodschappen van bepaalde influencers niet opbouwend zijn voor onze jongeren. Kinderen van soms nog geen tien jaar zijn al op sociale media en hun aandacht wordt getrokken door populaire onderwerpen. Zulke kinderen hun beoordelingsvermogen is nog niet goed ontwikkeld en zullen wat een volwassene op sociale media behandeld als waarheid en norm aanvaarden ook al is het kolder en tegenstrijdig. In landen als China bijvoorbeeld heeft men ingegrepen door het internet aan banden te leggen. Het roept sociale verontwaardiging op bij de rest van de wereld. China zou bezig zijn met censuur enzovoort. Ik vind dat de Chinese overheid verantwoordelijk is en probeert te doen wat goed is voor haar samenleving. Ik roep zeker niet op tot censuur, maar wel tot het filteren van sociale media. Ouders hebben echt geen tijd en kennis om te letten op wat hun kinderen zien. Het is de taak van de overheid om haar volk te beschermen. Aangezien Suriname de kennis niet in huis heeft om net als in China haar eigen internet op te zetten, zou het goed zijn dat de overheid de influencers aan banden legt. Dit kan middels een code of ethiek voor sociale media in Suriname. Ook het instellen van de mediaraad is aan te bevelen. Het wordt dan niet gedaan om mensen te beperken maar eerder om de toekomst van onze jongeren veilig te stellen.
Stanley Betterson
Interessant betoog dat mijns inziens meer diepgang had gekregen als de auteur de topic in een bredere context had geplaatst. Het is van alle tijden dat de informatieverwerving en -verspreiding bij jongeren via de nieuwste media verloopt. Ooit was de telefoon zo een medium of de televisie, en verschenen er ook artikelen over de negatieve invloed van deze media op de (geestelijke) ontwikkeling van jongeren tot jong volwassenen. Er waren zelfs doemscenario’s waarvan niet één uitkwam.
Jammer van die laatste alinea over beperkingen en maatregelen die iets te veel lijken op censuur. Kritisch denken heeft baat bij open bronnen, ook voor jongeren, juist voor jongeren. Zij zijn immers de leiders en beleidsmakers van de toekomst en in Suriname hebben we een overschot aan leiders en beleidsmakers die naar binnen en op behoud zijn gericht. Over het algemeen kijken jongeren, ook Surinaamse jongeren, breder en toekomstgerichter.