Ik heb bier nodig. Een verslagje van SUSI2018 Oef...meer dan 2000 woorden..sorry

“As part of the study tour, SUSI participants will also visit San Francisco/Berkeley, Los Angeles, and Washington, D.C. In these major centers of literary and artistic production, they will visit sites of historical and cultural interest that are important for understanding the work of writers, artists, and thinkers from the mid-twentieth century to the present.”

Dit stond geschreven als een van de doelstellingen van het programma. Wel, elke keer heb ik mij afgevraagd hoe en waar ik zou beginnen om de indrukken die ik heb opgedaan op te schrijven. Moet ik beginnen bij de academische seminars met de geweldige professoren en de boeken die wij als voorbereiding daarop moesten lezen, moet ik beginnen bij de musea die wij bezochten, of de luxe Westin Bonaventura, die het post- modernisme in al haar glorie vertegenwoordigde? Waar moet ik beginnen?

Ik heb net een groot glas bier op, we zitten in een bar in de buurt van de Georgetown Universiteit in Washington DC. Ik drink zelden of nooit bier. Alcohol schijnt goed te zijn bij het verwerken van heftige emoties; althans, de eerste verwerking. De groep is vrolijk, we lachen het gevoel af van het bezoek aan het Smithsonian museum of African American History and Culture. Eerder zaten wij, de SUSI-bende in het seminar over The Psycic hold of slavery, de trauma- theorie, verzorgd door Robert Patterson, een jonge African American professor in African American Studies. Je moet denk ik zelf zwart zijn om de trots te voelen wanneer een zwarte intelligente professor praat over raciale toestanden en de geschiedenis van de zwarte mens in Amerika. Zoals bij elk seminar moesten wij boeken en essays lezen om actief te kunnen participeren. Toni Morrisons’ BELOVED was op de lijst. Het essay ‘The psychic hold of Slavery ‘besprak verschillende theorieën die tegenover elkaar stonden en de trauma-theorie. Hoe kun je weten wat je geschiedenis is, als die is geschiedenis toch beïnvloed was door het witte perspectief? Get over it…enzovoort. Het onderwijs in America is vooral gericht op ‘active learning’ principes en gebaseerd op het kritische denken ‘critical thinking’. Dat betekende voor ons, 17 deelnemers, dat wij vooral aan het discussiëren waren en vragen stelden over allerhande thema’s. De ‘narrative’ is geschreven vanuit het witte perspectief en wordt ondersteund door archieven van slavenroutes, namen van eigenaren, aantallen, maar het eigen verhaal vanuit de beleving van de zwarte mens is nooit beschreven. Wat is echte geschiedenis, als je taal, je cultuur, je naam, je goden je zijn ontnomen. Oef, heftig hoor. Morrison heeft in zowat haar hele oeuvre ons in het gevoelsleven van de slaaf/ exslaaf via haar werken te brengen. En daar komt re-memory bij kijken. De witte ging zo ver dat zij ons niet achtten te lezen en te schrijven. Eerst de de-humanisering, maar ook het Jim Crow tijdperk waarbij er segragated communities werden gecreëerd voor de zwarten. Men werd bewust dom en in de lage arbeidsklasse gehouden.

Een gigantische lift van ongeveer zeven bij zeven meter brengt een grote groep mensen terug in de tijd. We zitten in het National museum of African History and Culture. Ik zie het licht in de lift minder worden waardoor we tegen de muur de jaartallen zien. We gaan terug in de tijd naar de eerste verdieping. Mooi bedacht entree. Omstreeks 1400. We stappen in een schaars verlichte ruimte waar de eerste foto’s, beelden en teksten te zien zijn van het ontstaan van Amerika. De groep bezoekers is voornamelijk African-American, en een enkele witte loopt ertussen. En terwijl ik kijk en lees beginnen mijn emoties langzaam omhoog te borrelen. Ik vloek van binnen in het Sranan. De schepen, de zwarte gezichten nemen mijn emoties mee. Ik begin tranen van woede en verdriet te krijgen. Ruth houd op, we zijn nauwelijks op de eerste verdieping! Verdorie! Ik voelde gewoon mijn nekspieren en schouders zwaar worden. Het is onbedenkelijk hoe wreed een mens kan zijn. Ik liep weg uit de ruimte, dat was even te confronterend. De expositie ruimten liepen van de ene in de andere en hadden allen een vorm van een schip ( althans, een langwerpige driehoek, en dit liep dus van de eerste etage in de tweede enzovoort. Hier en daar kun je kijken naar grote projecties tegen de muur die korte documentaires wijzen van al die periodes en de ontwikkeling van zwarte mensen, vrouwen, de protesten, Martin Luther King, Malcolm X, andere activisten en dergelijke. Er was een replica van de bus waar Rosa Parks weigerde achter op plaats te nemen. Somber en verscholen in een stille hoek is de Emmet Till memorial; de veertienjarige jongen werd gelyncht in 1955, omdat hij had gefloten naar een witte vrouw. Zijn moordenaars werden niet berecht. Zijn moeder had de doodskist waarin het verminkte lichaam lichaam lag, open gehouden.  De foto’s van de schrijnende moeder gaven mij rillingen over mijn rug. Het is een heuse aanval op de psyche wanneer je al de stereotype karikaturen ziet, het KKK kostuum, foto’s waar zwarte mannen gecastreerd en verhangen werden, met lachende gezichten van die witte racisten. Er scheurt iets van binnen, mijn ogen worden weer vochtig. Ik sta weer op. En dan die levensgrote conventie aan de muur: we all are equal Ik loop door.

Charles Tung, directeur van het programma, Ken Allen, associate directeur en Aaron Jaffe, (de vorige SUSI directeur) lieten ons het literaire landschap zijn en de relatie tussen het post-modernisme en beeldende kunst. We hebben zes musea bezocht, de ene nog imposanter dan de andere, met klassieke als moderne kunst. We liepen langs wegen en gebouwen waar bekende films zoals Blade Runner waren opgenomen. Ik sjokte hijgend voort met mijn kruk achter de groep aan, Los Angeles is heuvelachtig gebied, maar gelukkig had ik mijn happy pills mee.

Laat mij even schetsen hoe ons dagelijks schema eruit zag:
Om 8 uur kon je hollen naar de kantine van de campus om ontbijt te eten, want die sloot om 10 uur. Onze seminars begonnen allen om 10 uur, en de campus is zo groot als de binnenstad van Paramaribo. Dat was dus goed timen om op tijd te zijn, want de wandeling daartoe, ook heuveltje op ging niet altijd even vlot bij mij. Na het seminar, was het lunchen, en tegen vier uur weer een andere activiteit, een museumbezoek of tour. Als we terug op de kamer waren was het weer lezen geblazen zodat je de volgende ochtend mee kon doen bij de seminars. Ik heb voor het eerst 7 boeken (22 in 6 weken, plus nog essays) in twee weken gelezen; ben echt een speed-reader geworden. Ik las al snel, maar nu moest dat tempo versneld worden. Ik lag om tien uur al in bed stond dan 3 uur op om door te lezen tot 6, weer even een uurtje een tukje doen en dan het alarm op half 8. De hele dikke boeken konden we niet uitlezen, maar de essays en gedichten hebben we wel allemaal gelezen. Je wilde vooral meedoen met de discussies. Woeii, bij de vliegtrips naar Los Angeles, San Francisco met de bus (7 uren) en dan met het vliegtuig naar Washington DC duizelde het even hoor, maar we hebben het allemaal gedaan. We did it; lezen in het vliegtuig.Oh en die turbulentie die vijf uren duurde op de terugweg naar Seattle! Arrrggghhh That was horrible!

De SUSI bende bestond uit 17 mensen van overal in de wereld. Aan de start van elk seminar stelden we ons voor aan de professors en leek het wel een miss-verkiezing; I am Mundi from Indonesia, I am Kusi from Cameroon, I am Elena from Belarus enzovoort. In zes weken ben je op elkaar aangewezen; er waren uiteraard wat onderhuidse irritaties en concurrentie, maar ach overal in de wereld zijn mensen hetzelfde. Er waren aan het begin door de leiders van SUSI duidelijke instructies gegeven dat we elkaar moesten respecteren, en we met elkaars culturen rekening moeten houden. Dat was dan ook zo hoor, we hadden veel lol samen. Ik had mij vanaf het begin voorgenomen om mij niet teveel te laten afleiden, wat ook niet is gebeurd. Ik was, en ik zeg het zelf, erg vastberaden alles uit dit programma te halen. Niemand heeft dus een bok van me gekregen, hoewel ik soms momenten had dat ik het helemaal had gehad. Maar dan trok ik mij terug. Bij het afscheidsdiner vielen er zoveel tranen, want we hadden 17 familieleden bij van de hele wereld die we wellicht nooit meer zullen zien in levende lijve. Wel, we hebben veel memories gemaakt.

Ik heb mij dikwijls afgevraagd of deze studie anders zou zijn geweest als Obama nog president was. Vast wel. Ik moet eerlijk zeggen dat deze studie werd overschaduwd door de actualiteit: racisme. In de welkomstspeeches op de eerste formele avond regende het verontschuldigingen dat wij ons geen zorgen hoefden te maken en gezorgd was voor onze veiligheid. Amerika gaat door moeilijke tijden. De 22 boeken en overige essays die wij hebben gelezen voor de seminars hadden altijd wel een koppeling met de actualiteit die onvermijdelijk is. Identiteit, racisme, genderkwesties, cultuur, separation…
Wat nog meer opviel is dat zowat al de boeken en gedichten die we lazen, zoveel raakvlakken hadden met de huidige situatie, wellicht in andere vorm. Eigenlijk is er niks veranderd. De non-witte mensen worden op alle niveaus achtergehouden, terwijl zij juist het land hebben helpen opbouwen voor wat dat nu is, ze Indianen hebben vermoord om de grond. Natuurlijk waren er ook pijnlijke contrasten zoals bijvoorbeeld in Seattle, een van de groenste steden in Amerika, er wordt alles aan gedaan om het milieu schoon te houden en tegelijkertijd kropen er in de avonduren hele vreemde gezichten uit de straten; de daklozen, de drugsverslaafden, de mentaal zieke op zoek naar zichzelf of wat eten…Wat mij het meest raakte was dat bejaarden, vooral non-witte mensen nog lange werkuren maken. Ik vond het hartverscheurend om te zien. Wij gaan hier toch anders om met 70 plussers. Waw, wat een harde maatschappij. Ik heb dikwijls jonge bedelaars op metrostations vooral met een hond of kat een dollar toegestoken, alleen om van het schuldgevoel af te zijn dat ik een 6 weken durende trip had in alle weelde. Ik heb ook bewust geen enkele foto geschoten van de (intermenselijke) armoede of van de ’designer-dogs’ met hun baasjes aan de ketting. Cliche, maar je kijkt dan toch weer met andere ogen naar je eigen land en je realiseert je dat we het overal verpesten.

Waw, het is een veelheid van indrukken die ik onmogelijk op papier kan krijgen. Ik heb een extra koffer moeten kopen om de 54 boeken mee te nemen die ik heb aangeschaft. Het programma had gezorgd voor een speciaal budget voor de aanschaf van boeken; en geloof me, ik heb praktisch niets voor mezelf gekocht dan boeken, voornamelijk schrijfhulpboeken, maar ook veel essays over de ‘zwarte’ thematiek. Ja, ik weet dat ik mijn collega’s heb geïrriteerd wanneer ik steeds zei dat mijn perspectief ‘ Dutch-oriented’ is. (Wat ook niet gek is natuurlijk, ik leef in een ex-kolonie). De overeenkomsten in geschiedschrijving bijvoorbeeld, steeds bepaald door de witte. En hoewel de kolonisator terug is gegaan naar haar eigen land, zitten wij nog vast aan al die geïnstitutionaliseerde discriminatie of racisme. Ik vind het bijzonder om die twee naast elkaar te leggen en te kijken naar die ontwikkeling. In die Amerikaanse literatuur wordt wel degelijk flink afgegeven op de politieke, sociale en economische situatie en dat vanaf de jaren 20 al. Terwijl wij in Suriname ons nog teveel baseren op Nederland. Ons hele onderwijs, onze wetgeving, alles zit nog in die lethargische ontwikkeling. En dan die multi-cultiraliteit die zich in soms grimmige fenomenen manifesteert. De evolutie van de Surinaamse mens zal wel even duren denk ik. Wat dat betreft kunnen we een beetje stelen van die Amerikanen en wat feller zijn in de dingen waar we voor op willen komen. Het essay van James Baldwin, The fire next time gaat mijn ‘bijbel’ worden. Ik ben intussen zijn biografie aan het lezen en heb aardig wat interviews al ‘opgedronken’. Ik realiseer mij nu pas dat ik te weinig vragen heb gesteld hoe de verschillende amerikanen van diverse etnische afkomsten zich tot elkaar verhouden.

Ik zal nog lang teren op deze studie. Mijn literaire, pedagogische en didactische inzichten zijn zeker vergroot. Ik zit te broeden op een programma dat ; American Literature zal heten. Maar nog even geduld.

De Seattle Universiteit en de Department of State hebben ons echt alle mogelijkheden aangeboden om 1. kennis te maken met de Amerikaanse cultuur via de literatuur, 2. het internationaal forum te betreden. Ik ben echt trots dat ik heb volgehouden en actief kon meedoen. Suriname’s onderwijs is teveel eenrichtingsverkeer: vanuit de leerkracht naar de student. Active learnimg en critical thinking zijn peilers van het onderwijs in de US, je wordt betrokken als student, zodat je later afstudeert om niet slechts een baan te hebben, maar om bij te kunnen dragen aan de ontwikkeling van je land en omgeving. Prachtig allemaal. Wat een ontzettende bofkont ben ik ook he. Maar ik ben vooral dankbaar. Dankbaar dat de Amerikaanse Ambassade mij vorig jaar benaderde en dankbaar dat ik gekozen ben door de State Department. We keren allemaal terug met een rugzak vol kennis, ideeën en boeken. Jullie zullen gauw van mij horen, want ik ben al aan het uitpakken…

Ruth San A Jong
17/8/2018