We hebben vooral behoefte aan dialoog, samenkomen, elkaars mening horen en respecteren dacht ik toen ik met een bevredigd doch lichtelijk onbevredigd gevoel wegliep uit Theater Unique waar Fred Budike een veel betekenende lezing over Slavernij heeft gehouden 31 mei. We hebben meer behoefte aan bewustzijnsverruiming, maar dan alsjeblieft vanuit de eigen visie, vanuit de eigen blakaman, vanuit de mensen die op me lijken. Ik ontkom niet aan mijn eigen geschiedenis en het feit dat we over een maandje 150 jaar terug nog slavernij hadden. Niemand en ook ik niet wil immers horen over de wreedheden, de manipulatie en druk waaronder onze voorouders geleefd hebben. Niemand!
Ik durf me geen voorstelling te maken van wat het is om: gevangen te worden, vastgebonden te worden in een van metaal gemaakte ketting om nek, benen en handen, weggerukt te worden van je moeder, je vader of je zus, vastgebonden te worden aan elkaar, van je kleren te worden ontdaan, geolied te worden en op een waag te moeten staan om gewogen te worden, je huid wondjes te laten vormen om het metaal dat dagen/maanden om je hals zit, te moeten lopen van je dorp naar de Afrikaanse kust om verkocht te worden, te weten dat je een brandmerk krijgt op je huid, van je eigenaar. Te weten dat: je wordt gesmeten op een schip dat over die woeste zee vaart, je naast elkaar wordt geketend in een haast luchtdicht ruim, waar angst en fecaliën worden gescheten, je zweepslagen moet incasseren als je protesteert, je valt in de categorie zoet- of zoutwaterslaaf je de moed moet pakken om je tong in te slikken, omdat je dat gemartel niet aankan, je moet toekijken hoe je vrouwen verkracht worden door blanke slavendrijvers en daarna in die zee worden gegooid omdat ze zijn bezweken aan pijn en vernedering, je voor een tweede keer een brandmerk van je nieuwe slavenmeester krijgt, je de naam krijgt van je slavenmeester, terwijl je al een naam had vanwaar je kwam, je hiermee je identiteit kwijtraakt, je nog eens dansjes moet maken om je vitaliteit te tonen: want je bent koopwaar, er een prijskaart boven je hoofd hangt, zodat je fysieke kracht uitstraalt.
De tot slaaf gemaakt en zouden toch wel een religie hebben, toch een vorm van beschaving vanwaar ze kwamen, landen: Congo, Ghana, Benin en waar al meer; de tot slaaf gemaakten zouden toch ook hun eigen cultuur en taal en letterschrift hebben? Ze waren heus niet dom en slingerden niet van tak tot tak in de Afrikaanse bossen.
Wie laconiek is over het slavernijverleden, wie vindt dat het voorbij is, dat we ons maar moeten bezighouden met de toekomst, wie vindt dat creolen vastzitten aan dat slavernijgebeuren en daarom zoveel problemen hebben, wie vindt dat sommige slavenmeesters ook goed waren, wie vindt dat zwarte mensen alleen kunnen presteren met zweepslagen, hoeft mijn relaas niet te lezen. Ik vind dat men zijn eigen afkomst en geschiedenis verloochent. Ik ben daarom blij met bijdragen van zwarte intellectuelen als Fred Budike en woordkunstenaars als Celestine Raalte die ons vooral deze dagen een stuk kennis en bewustwording meegeven, die elkeen die hier woont en enige verbinding met Suriname heeft, behoort te weten. Je hele zijn wordt gevormd door je omgeving, door wat er in het verleden is gebeurd.
Ik ben blij dat bij lezingen als deze, mythen worden ontkracht over zwarte mensen. Mythen die ons zijn ingestampt door missionarissen en geschiedenisboeken geschreven door de blanke mens. 150 jaar afschaffing van de Slavernij is anderhalf mensenleven! Dat is niet gek lang terug.
Budike benadrukte de disciplinering die toen gold en ongetwijfeld zijn invloed heeft gehad op hoe we over onszelf denken. De disciplineringsvormen maakten een wezenlijk deel uit van het acculturatieproces, de disciplinering was gericht op lichaam en geest. Straffen als wraakneming werd nu als opvoeden gehanteerd. (menigeen herinnert zich de pakslagen die gerust in de categorie mishandeling vallen en absoluut als ‘opvoeding’ golden en gelden voor sommige creoolse samenlevingen). Het zwarte kind zag dat als opvoeding wanneer het zag hoe de gestrafte de meester moest bedanken voor de zweepslagen. Al deze disciplineringvormen zijn verworden tot normen die anno 2013 nog stilzwijgend voortleven. Want wat gebeurde er later: het ononderbroken toezicht bestrafte niet langer het gedrag, maar het individu: zg. Normalisering. Het individu werd hervormd, volgzaam en bruikbaar gemaakt. Het lichaam werd niet langer geketend, gefolterd en vernietigd, maar aan de hand van machtstechnieken werd de geest gemanipuleerd. De katholieke kerk en de Evangelische Broedergemeente hebben absoluut een hand gehad in die ‘normalisering’. Ik zal het maar in het midden laten wat dat voor de religieuze leiders en hun volgelingen betekent…
Er kwamen een paar vragen of opmerkingen uit het publiek, wat voor mij een manifestatie is dat er genoeg kritische mensen zijn en dat er behoefte is aan die maatschappelijke discussie. Tenslotte moeten we het zelf doen, samen doen, in alle respect. Ik mag het niet zo zeggen, maar de volle zaal bestond voor 90% uit zwarte mensen, wat jammer is. Ik ken genoeg ‘beige’ mensen die niets willen weten over de slavernij. Nee, natuurlijk niet, de deuren gaan nog steeds makkelijker open voor de lichtgekleurde mens in dit land. Het ‘opo yu kleur’- fenomeen is ongetwijfeld een van de erfenissen van de postkoloniale periode. Wanneer er een marronvrouw vorige week uit pure noodzaak bevalt voor de inrit van minister Belfort komen er cynische misselijkmakende opmerkingen uit de samenleving dat nu heel wat vrouwen daar gaan bevallen om het materiële gewin. Als het een blanke of beige vrouw was geweest had men het schattig gevonden en het gebaar van de minister om de zorg voor de baby voor 1 jaar op zich te nemen wellicht afgewezen. Dominee Loswijk die er namens het bestuur van de EBGS ook zat, merkte op dat we naar de positieve dingen die zwarte mensen doen, moeten kijken en niet over de verdeeldheid praten, de zwarte-mensen-zijn-lui-mythe moeten negeren. Ik had trouwens die vraag van die luie-mythe gesteld: wat en of er een herkomst is. Zwarte mensen zijn immers als eerste op feesten. Zijn op de eerste rij als het om ‘integratie’ gaat… Was dat ‘feesten’ ook opgenomen in die normalisering? ‘We zouden het moeten onderzoeken,’ zei Budike die overigens andragoog en bestuurskundige is. Celestine Raalte in haar theaterstuk ‘Fri Yeye’: ‘…ze hebben jullie een feest gegeven, Wij kregen een groot feest, nadat we generaties lang zijn vernederd, onderdrukt en verminkt. Feesten om te vergeten. Feesten om niet stil te zijn. Lawaai maken en de stilte overschreeuwen. Feesten en niet nadenken hoe verder met ons miserabele leven..’
Nogmaals, laten we onze geschiedenis niet verloochenen. We moeten dankbaar zijn dat de slaven van toen het hebben overleefd. Dankzij hen kunnen we nu onze eigen mening geven, baas zijn over ons eigen denken en gaan en staan waar we willen en onze vinger omhoog houden wanneer de witte superioriteit dat weer wil proberen. Laten we vooral stilstaan hierbij om de wilskracht, de durf en kracht van de zwarte mens, laten we elkaar ondersteunen, troosten wanneer we straks 150 jaar afschaffing van Slavernij gaan herdenken.
RUTH SAN A JONG
P.S. Ik zal geen discussie voeren over waarom ik het woord zwart gebruik ipv neger of creool.
Goed gezegd, Ruth!