Wat is creativiteit?

Ik heb bij het antwoorden van deze vraag wel eens getwijfeld of ik het juiste antwoord gaf. Ik was uitgenodigd door de producer van het tvprogramma Panorama en ik moest hem vooraf uitleggen waarmee de Schrijversvakschool bezig is. Want, hoe leer je mensen creatief schrijven?

Toen ik in 2006 het pilotproject evalueerde, het project Kinder- en Jeugdliteratuurschrijven, dat ik samen met Marijke van Mil deed, heb  ik mij de vraag ook gesteld. Wie immers niet begrijpt wat creativiteit is en hoe je mensen daarin vormt, kan geen les geven aan anderen. Elke keer weer wanneer die vraag mij word gesteld, moet ik even nadenken om dan een goed antwoord te formuleren. Ik merk dat er een verkeerde conceptie bestaat over wat creativiteit eigenlijk is. En ik ga nu niet naar woordenboeken grijpen om definities te zoeken en die hier te noteren, maar mijn eigen…

Creativiteit is datgene wat van binnen komt. Vanuit je eigen visie, je eigen denken, een inzicht, een idee, een gedachte, een emotie, een blik, een mening, een iets dat je aanzet tot het maken van kunst. En die kunst vind jij bijzonder, vinden anderen bijzonder, is de moeite waard om naar te kijken, te lezen, aan te raken, te exposeren en te beleven vanuit de zintuigen of gevoelens. Dat mensen zintuiglijke wezens zijn weet iedereen al. We nemen indrukken op via onze zintuigen, verwerken die in onze hersens en gevoelens, categoriseren, differentiëren, en geven reactie of actie. We doen er iets of niets mee.

Nu, wat is creativiteit bij schrijven nu eigenlijk? Ik houd me nog steeds aan mijn eigen verklaring… Creatief Schrijven is woordkunst. Je speelt met gedachten, doet die op papier door taal. Taal is het middel om uiting te geven aan die creativiteit. En de vorm waarin zijn  verhalen, gedichten, rapportages, weet ik het, alles wat je waarneemt noteer je. Je schrijft ook dat wat je van binnen waarneemt op. Je beschrijft emoties en gevoelens, gewaarwordingen, overpeinzingen, zieleroerselen. En omdat het van jou afkomstig is, jij een uitzonderlijke visie heb omdat je als mens uniek ben, is het creatie en creatief.

Bij de schrijversvakschool proberen wij adviezen te geven om die creativiteit IN de cursist aan te zetten tot creatie en die creatie te vormen. De vraag die meteen wordt gesteld is, hoe weet je of iemand creatief is? Ik geloof zelf dat iedereen creatief is of kan zijn. Gelukkig zijn er wetenschappers geweest die dat allemaal hebben geanalyseerd, die ook leerprocessen hebben waargenomen en daarmee zijn gaan experimenteren. We geven opdrachten die inzichten geven in diverse vormen van creativiteit. Een verhaalidee komt van jezelf, maar je kan wel een trefwoord, een woord dat een beeld of associatie oproept gebruiken waardoor mensen aangezet worden tot het vertellen op papier. Zo zijn er tal van schrijfoefeningen die veel losmaken waar men nooit bij had stilgestaan. Iedereen heeft een andere visie, een andere blik, iedereen heeft een andere referentiekader en belevings- en inlevingsvermogen, ander beeldend vermogen en dergelijke. Maar het is van JOU! De woorden zijn van JOU, de verhalen zijn van JOU. En natuurlijk hebben mensen soortgelijke ervaringen, maar de manier waarop je iets schrijft, vertelt dus, dat maakt je je uniek, maakt in elk geval ANDERS.

En als wij, de groep gaat applaudisseren, want creativiteit is maar een subjectieve bezigheid, en je gaat lezen, blijft lezen, je graag wil lezen, dan zeggen we: die is creatief!

Stijl is niets anders dan de manier waarop je iets schrijft, maar meer nog hoe jij het schrijft.

En deze theorie van me geldt denk ik ook voor alle kunstdisciplines, maar ook gewoon voor inzichten die mensen hebben. Juist omdat de mens 1. uniek en 2. toch universeel is in ervaringen. Ik zie het niet anders.

Nu maar hopen dat je mij een beetje begrijpt…

Be creative!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *